Vertaald door Carolien de Kovel

Afbeelding beschikbaar gesteld de Wetenschapscommunicatie-eenheid

Laura Strieth, Karen Bultitude, Frank Burnet en Clare Wilkinson gebruiken drama en debat om jonge mensen aan te moedigen om te discussiëren over genetica en het belang ervan voor ons allemaal. Doe maar mee!

Genetica: een moeilijk onderwerp

Genetische technologie heeft enorme stappen gemaakt sinds Watson en Crick de structuur van DNA bekendmaakten 55 jaar geleden. Maar deze stappen – waaronder een toename van het aantal genetische tests om ziekte te diagnosticeren of te voorspellen, de groei van genenbanken^w1 en vooruitgang in reproductieve technieken – hebben complexe vragen opgeroepen op persoonlijk, sociaal en ethisch gebied. Wie mag er toegang hebben tot iemands genetisch profiel en hoe moet het worden gebruikt? Hoe beïnvloedt persoonlijke genetische informatie onze perceptie van onszelf en anderen? Wie bezit en beheert genetische gegevens? Hoe worden etnische minderheden beïnvloed door genetische informatie? Dit zijn enkele van de vragen waarover we groepen (leeftijd 13-18) vragen na te denken bij een ‘Ontmoet de Genenmachine’^w2 bijeenkomst, en die je kunt gebruiken in je eigen klaslokaal.

De activiteit concentreert zich op discussie en debat, waarbij leerlingen worden aangemoedigd om kritisch na te denken over de impact die wetenschap heeft op hun leven en op de maatschappij. Deze vaardigheden staan centraal in de wetenschapscursussen die onlangs zijn geïntroduceerd in Engeland en Wales^w3 (Burden, 2007; Millar, 2006) en leerlingen blijken deze op prijs te stellen^w4.

Ontmoet de Genenmachine is ontwikkeld door de Wetenschapscommunicatie-eenheid^w5 van de Universiteit van West-Engeland^w6 in Bristol en gesubsidieerd door de Wellcome Trustin Bristol en gesubsidieerd door de Wellcome Trust^w7. Het project en het oefenmateriaal zijn ontwikkeld met advies van een genetisch counsellor, wetenschappers en een toneelschrijver. De activiteit is getest in heel Groot-Brittannië evenals internationaal.

De opzet kan zo worden overgenomen en is eenvoudig uit te voeren: het is met succes gebruikt door studenten van de universiteit, een wetenschapscentrum en museumpersoneel, acteurs en middelbare scholieren. Het is vooral geschikt voor leerlingen van 13 tot 18 jaar, maar kan ook worden gebruikt voor andere leeftijden.

Probeer het zelf in de klas

Ontmoet de Genenmachine begint met een kort toneelstukje om de jongelui te informeren en te amuseren: een wetenschapper vertelt over zijn pas ontwikkelde genenmachine in een televisie-praatshow. Het toneelstukje stimuleert een goed-geïnformeerd en levendig debat doordat de leerlingen worden ingeleid in basale genetica en doordat er wezenlijke ethische en sociale vragen worden opgeworpen over huidige en toekomstige genetische technologieën.

Het script voor het toneelstukje kan gratis worden gedownload^w2 voor gebruik in de klas en kan worden opgevoerd door twee docenten of door twee leerlingen. De enige rekwisieten die nodig zijn, zijn een wattenstaafje en een fictieve genenmachine, die precies zo kan worden gemaakt als de docent of de leerlingen dat verzinnen.

Na het toneelstuk is er een gestructureerde discussie, waarbij de leerlingen hun eigen mening kunnen geven en de mening van hun medeleerlingen over genetische testen kunnen overdenken. Om docenten in staat te stellen de activiteit te draaien zodat zo veel mogelijk leerlingen bij de discussie worden betrokken, heeft het team van Ontmoet de Genenmachine enkele ideeën en spelletjes ontwikkeld die voor verschillende situaties geschikt zijn. Hieronder worden twee van de succesvolste beschreven.

Het sorteerspel

Vraag de toehoorders om een lijst van kenmerken te ordenen op een schaal van ‘heel genetisch’ tot ‘helemaal niet genetisch’. Niet alleen reageren leerlingen heel enthousiast op het spel, het geeft docenten de gelegenheid om de basale kennis uit te leggen en te wijzen op de onzekerheden op het gebied van de genetica.

Benodigdheden

1) Print allerlei genetische en niet-genetische kenmerken (zie voorbeelden hieronder) op gelamineerd A4 of liever nog A3-papier. De leerlingen moeten bespreken in hoeverre elk kenmerk genetisch bepaald is.

Kenmerken voor het sorteerspel:

Muzikaliteit
Cystische fibrose (Taaislijmziekte)
Alcoholisme
Haarkleur
Atleticiteit
Intelligentie
Darmkanker
Ziekte van Huntington
Sikkelcel-anaemie
Schizofrenie
Criminaliteit
Homoseksualiteit
Slechte adem
Oogkleur
Kort haar

2) Een bordje met ‘heel genetisch’ en een bordje met ‘helemaal niet genetisch’ kunnen aan weerszijden van lokaal worden neergezet. Tijdens de discussie kunnen de leerlingen het gelamineerde blad met elk kenmerk op de muur prikken op de juiste positie in het spectrum tussen de twee bordjes.

Tips

Om de klas bij de les te houden raden we aan het spel met niet meer dan vier of vijf kenmerken te spelen. U kunt kenmerken nemen die in eerdere lessen aan de orde zijn gekomen of nieuwe kiezen.

Voor het eerste kenmerk, zou u de leerlingen kunnen vragen om allemaal te gaan staan op de plek waar ze denken dat het kenmerk thuishoort, al naar gelang hoe genetisch het kenmerk volgens hen is. Op deze manier krijgt u ze actief en aan het discussiëren vanaf het begin. Voor veel kenmerken is er geen goed of fout antwoord: het is belangrijk om dit te benadrukken, aangezien dat de leerlingen aanmoedigt met hun eigen mening te komen. De onzekerheid in het veld van de genetica maakt het mogelijk om een open discussie te hebben en ook om de activiteit bij te werken met nieuwe ontwikkelingen als die zich voordoen.

Afbeelding beschikbaar gesteld de Wetenschapscommunicatie-eenheid

Voor informatie over recent genetisch nieuws en technologieën, bezoekt u de website van de Science Communication Unit^w4. Hier kunt u het archief vinden van onze maandelijkse nieuwsbrief, die geproduceerd is tijdens de verspreiding van het Ontmoet-de-Genemachineproject in Groot-Brittannië, en waarin informatie staat over genetica. Deze nieuwsbrief kunt u gratis downloaden.

Informatieverschaffing

Tijdens deze activiteit onderzoekt het publiek ook problemen die samenhangen met vertrouwelijkheid, eigendom van informatie, toestemming voor het delen van informatie en de bredere implicaties van genetische testen.

Deel het publiek op in groepen en vraag ze te bespreken aan wie ze ‘beslist’ en ‘echt niet’ de details van hun genetische informatie zouden vertellen.

Benodigdheden

Print A4 of liever nog A3 gelamineerde kaarten met een van de opties hieronder. In een klas van 30 leerlingen, stellen we voor om 24 kaarten te gebruiken, maar dit hangt ervan af of u besluit de activiteit in kleine groepen te doen of met de gehele klas.

Familie
Dokter
Verzekeringsmaatschappij
Werkgever
School
Politie
Vrienden

Tips

Probeer de klas in groepen van vijf te verdelen en geef elk van de groepen vier kaarten om over te praten. U kunt bepalen welke combinatie van vier kaarten elke groep krijgt.

Afbeelding beschikbaar gesteld de Wetenschapscommunicatie-eenheid

In de groepen moeten de leerlingen bespreken met wie ze zonder problemen hun genetische informatie zouden delen, met wie liever niet, en waarom. Aan het einde van de activiteit moet een woordvoerder van elke groep de punten die in de discussie naar voren zijn gekomen aan de klas presenteren. Groepen hoeven geen overeenstemming te bereiken, maar ze moeten hun redenen voor het al dan niet delen van informatie kunnen uitleggen.

Meer activiteiten voor in de klas

Het Ontmoet-de-Genenmachineteam heeft nog meer hulpmiddelen voor docenten ontwikkeld om discussies over bio-ethiek in de klas te bevorderen. Het materiaal is eenvoudig te gebruiken met lesplannen en suggesties van hulpmiddelen, bijvoorbeeld hand-outs, voor het uitvoeren van de activiteit in de klas. Het is gratis beschikbaar in Word-format^w2.

Neem voor advies over het gebruik van het hulpmateriaal contact op met de Wetenschapscommunicatie-eenheid (science.communication@uwe.ac.uk).

Referenties

Burden J (2007) Twenty First Century Science: developing a new science curriculum. Science in School 5: 74-77. www.scienceinschool.org/2007/issue5/c21science

Millar R (2006) Twenty First Century Science: insights from the design and implementation of a scientific literacy approach in school science. International Journal of Science Education. 28: 1499-1521

Webreferenties

w1 – UK Biobank heeft tot doel te bestuderen hoe de gezondheid van 500.000 mensen wordt beïnvloed door hun manier van leven, omgeving en genen. Het doel van dit enorme project is om de preventie, diagnose en behandeling van een groot aantal ziekten te verbeteren en de gezondheid te verbeteren: www.ukbiobank.ac.uk

w2 – Om meer te weten te komen over “Ontmoet de Genenmachine”, lees het script en download the benodigde materialen van: www.scu.uwe.ac.uk/projects/events/meetthegenemachine.htm

w3 – Om meer te weten te komen over het Twenty First Century Science curriculum (Wetenschapscurriculum van de 21e Eeuw) dat is gestart in Engeland en Wales, zie: www.21stcenturyscience.org

w4 – Leerlingenbeoordeling van het WetenschapsCurriculum: Belangrijkste bevindingen, een project dat is uitgevoerd als onderdeel van het Wetenschapsjaar en dat werd gepubliceerd in 2003, is te vinden op www.planet-science.com/sciteach/review/Findings.pdf

w5 – Om meer te weten te komen over de Wetenschapscommunicatie-eenheid, zie www.science.uwe.ac.uk/sciencecommunication

w6 – Meer over de Universiteit van het Westen van Engeland vindt u op: www.uwe.ac.uk

w7 – De Wellcome Trust is het grootste liefdadigheidsfonds voor medisch onderzoek van de wereld en financiert ondrzoek naar de gezondheid van mensen en dieren. Zie: www.wellcome.ac.uk

Laura Strieth, Karen Bultitude, Frank Burnet en Clare Wilkinson werken bij de Wetenschapscommunicatie-eenheid aan de Universiteit van het Westen van Engeland. De Wetenschapscommunicatie-eenheid is opgericht in 1997 en ondergebracht bij de School voor Levenswetenschappen. Het is een van de vindingrijkste en origineelste wetenschapscommunicatie-teams in Groot-Brittannië, die zich toelegt op het overbrengen van wetenschap op het grote publiek. De Wetenschapscommunicatie-eenheid heeft een grote variatie aan projecten zelf ontwikkeld of is er bij betrokken geweest, zoals ‘Wandelen met Robots’, het samenbrengen van een netwerk van belangrijke robotici en wetenschapscommunicatoren om allerlei soorten publiek te boeien, en ‘Stad zonder Koolstof’, een stimulerende activiteit over de implicaties van klimaatverandering.

Zeer bekend binnen Groot-Brittannië en internationaal, maakt het kernteam uitgebreide reizen en werkt in talloze landen, waaronder, recentelijk, Costa Rica, Hong Kong, Griekenland en Letland. De Wetenschapscommunicatie-eenheid was een pionier in het gebruik van interdisciplinaire aanpakken voor de overdracht van wetenschap aan het grote publiek, en bestaat uit een interdisciplinair team met achtergrond in de beta-wetenschappen, sociale wetenschappen, en wetenschapscommunicatie.