Oxyntomodulin: μια νέα θεραπεία για την παχυσαρκία?

Μετάφραση Αργυρώ Βεργανελάκη (Argyro Verganelaki)

Σχηματική εικόνα από την Katie Wynne

Οι Katie Wynne και Steve Bloom από το Imperial College London, UK, περιγράφουν την εργασία τους για μια ορμόνη που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις αιτίες της παχυσαρκίας.

Η παχυσαρκία έχει κατακλύσει την Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι 200 από τα 350 εκατομμύρια ενηλίκων που ζουν στην Ε.Ε. είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Στην πραγματικότητα, το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων είναι ακόμα υψηλότερο σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες από ότι είναι στις Η.Π.Α. Προκαλεί μεγάλη ανησυχία το γεγονός ότι ο αριθμός υπέρβαρων παιδιών στην Ε.Ε. αυξάνεται κατά 400.000 ετησίως, μια προειδοποίηση ότι το πρόβλημα παχυσαρκίας θα είναι πολύ χειρότερο στο μέλλον.

Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, διαβήτη, εγκεφαλικών επεισοδίων, αναπνευστικών νοσημάτων, αρθρίτιδας και καρκίνου. Αυτό το φορτίο ασθενειών έχει μια καταστρεπτική επίδραση στην υγεία και κοστίζει 7% του συνολικού προϋπολογισμού της Ε.Ε. για την υγειονομική περίθαλψη. Ο κίνδυνος εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την παχυσαρκία, μπορεί να ελαττωθεί  με την απώλεια έστω 5% του σωματικού βάρους. Παρόλα αυτά, οι ενημερωτικές εκστρατείες με σκοπό την προώθηση της υγιεινής διατροφής και της σωματικής δραστηριότητας, δεν έχουν αποτρέψει τους Ευρωπαίους από το να γίνουν σταδιακά παχύτεροι. Οι διαθέσιμες φαρμακευτικές θεραπείες σε συνδυασμό με δίαιτα οδηγούν σε μέτρια, βραχυπρόθεσμη απώλεια βάρους και περιορίζονται από παρενέργειες. Κρίσιμη γαστρο-εντερική χειρουργική επέμβαση για την παχυσαρκία μπορεί να οδηγήσει στη μόνιμη μείωση βάρους, αλλά η συχνότητα των σοβαρών μετεγχειρητικών επιπλοκών περιορίζει τη χρήση της σε ακραίες περιπτώσεις. Οι ερευνητικές ομάδες παγκοσμίως ψάχνουν επειγόντως για μια αποτελεσματική θεραπεία κατά της παχυσαρκίας. Ο τομέας της Μεταβολικής Ιατρικής στο Imperial College London είναι πρωτοπόρος στην έρευνα για την όρεξη και έχει δημοσιεύσει πρόσφατα μία πολύ ενδιαφέρουσα εργασία σχετικά με το ρόλο της εντερικής ορμόνης oxyntomodulin ως νέας θεραπείας για την παχυσαρκία.

Η oxyntomodulin είναι μια από τις εντερικές ορμόνες: μικρά μόρια που απελευθερώνονται από το γαστρο-εντερικό αυλό με διάφορες φυσιολογικές δράσεις συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων στην πέψη και την όρεξη. Η oxyntomodulin προσδιορίστηκε πάνω από είκοσι χρόνια πριν, όταν βρέθηκε ότι μειώνει τα γαστρικά οξέα και καθυστερεί την εκκένωση των περιεχομένων του στομάχου στα τρωκτικά. Παρόλα αυτά, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν έδειξαν καμία επίδραση στη γαστρική εκκένωση στους ανθρώπους και ο ρόλος της στον έλεγχο της όρεξης αναδείχθηκε μόλις πρόσφατα. Η oxyntomodulin απελευθερώνεται από το λεπτό έντερο μετά από κάθε γεύμα αναλογικά με τις θερμίδες που προσλαμβάνονται. Οι πρώτες μελέτες έδειξαν ότι η χορήγηση συνθετικής oxyntomodulin μειώνει την όρεξη, προτείνοντας ότι η φυσική oxyntomodulin στέλνει στον εγκέφαλο ένα συναίσθημα πληρότητας μετά από γεύμα (δες παρακάτω).

Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης έδειξαν ότι μετά από μια ένεση του oxyntomodulin, οι εθελοντές έφαγαν κατά μέσον όρο 128 Kcal ή 17,3% λιγότερο (δες παρακάτω, Α) χωρίς να αλλάξει η απόλαυση των γευμάτων τους. Επιπλέον, οι ενεργειακές δαπάνες των συμμετεχόντων λόγω της σωματικής δραστηριότητας αυξήθηκαν εμφανώς κατά 143 Kcal/ημέρα ή 26,2% κατά τη διάρκεια της περιόδου θεραπείας με oxyntomodulin (δες παρακάτω, Β). Η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας οδήγησε σε μια αύξηση στις συνολικές ενεργειακές δαπάνες κατά 9,4% (δες παρακάτω, C), αν και οι ενεργειακές δαπάνες σε ηρεμία ήταν αμετάβλητες. Αυτοί οι υπέρβαροι και παχύσαρκοι άνθρωποι ξεκίνησαν με τα αναμενόμενα χαμηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, αλλά η χορήγηση της oxyntomodulin αύξησε τη φυσική δραστηριότητα σε κανονικά επίπεδα (δες παρακάτω, D), με συνέπεια περισσότερη ενέργεια να καταναλώνεται κάθε ημέρα. Αυτά τα ευρήματα συνηγορούν στο γεγονός ότι, η oxyntomodulin θα μπορούσε να είναι μια ιδανική επέμβαση για τον παχύσαρκο, καθώς έχει επίδραση στη καταστολή της όρεξης και ταυτόχρονα στην αύξησης της σωματικής δραστηριότητας σε  κανονικά επίπεδα.

Αποτελέσματα μετά τη θεραπεία με oxyntomodulin. Οι μπάρες λάθους αντιπροσωπεύουν το τυπικό λάθος από τη μέση τιμή. Οποιαδήποτε διαφορά μαρκάρεται με αστερίσκο είναι στατιστικά σημαντική: ένας αστερίσκος αντιστοιχεί σε μια σημαντική διαφορά όταν το p<0.05, δύο αστερίσκοι αντιστοιχούν σε μια σημαντική διαφορά όταν το p< 0.01 Σχηματική εικόνα από την Katie Wynne

Για να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα της χορήγησης oxyntomodulin κατά τη διάρκεια μιας μεγαλύτερης χρονικής περιόδου, μια περαιτέρω μελέτη ερεύνησε τα αποτελέσματα της επαναλαμβανόμενης χορήγησής της, στο σωματικό βάρος και στα επίπεδα των ορμονών λίπους σε υγιείς υπέρβαρους και παχύσαρκους εθελοντές. Σε αυτήν την μελέτη, 14 άνθρωποι έκαναν ενέσεις με oxyntomodulin και 12 άνθρωποι με φυσιολογικό ορό κατά τη διάρκεια μιας περιόδου τεσσάρων εβδομάδων. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, οι ερευνητές και οι εθελοντές δεν ήξεραν ποιοι συμμετέχοντες ελάμβαναν τη θεραπεία Η θεραπεία με Oxyntomodulin μείωσε ουσιαστικά την πρόσληψη τροφής και αυτή η επίδραση στην όρεξη ήταν ακόμα παρούσα στο τέλος της μελέτης, χωρίς οποιαδήποτε απώλεια αποτελεσματικότητας. Επιπλέον, το σωματικό βάρος μειώθηκε κατά 2,3 kg  στην ομάδα  της oxyntomodulin, έναντι των 0,5 kg στην ομάδα του φυσιολογικού ορού (δες παρακάτω).

Επομένως η θεραπεία με oxyntomodulin οδήγησε σε μια επιπρόσθετη απώλεια βάρους κατά 0,45 kg την εβδομάδα, ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό που επιτεύχθηκε από οποιαδήποτε εξουσιοδοτημένο φάρμακο κατά της παχυσαρκίας. Τα επίπεδα λεπτίνης και adiponectin μετρήθηκαν επίσης στους εθελοντές της μελέτης, καθώς αυτοί οι δείκτες των αποθεμάτων λίπους απελευθερώνονται αναλογικά προς το ποσό λιπώδους ιστού. Μετά από τέσσερις εβδομάδες της θεραπείας με oxyntomodulin, οι αλλαγές στα κυκλοφορούντα επίπεδα των ορμονών  λεπτίνης και  adiponectin ήταν σύμφωνες με τη μείωση του σωματικού λίπους. Επομένως, τα στοιχεία μας δείχνουν ότι η θεραπεία με oxyntomodulin μειώνει το σωματικό βάρος και τα αποθέματα λίπους στα υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα.

Η κρίση παχυσαρκίας τροφοδοτείται από την διαθεσιμότητα των ιδιαίτερα εύγευστων, θερμιδοφόρων τροφών και από την έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. Το κανονικό διαιτολόγιο τείνει να μειώσει το ποσό ενέργειας που καταναλώνει κάθε άτομο, καθιστώντας το ιδιαίτερα δύσκολο για τους παχύσαρκους ανθρώπους να χάσουν  βάρος. Η Oxyntomodulin, σε αντίθεση, μειώνει την πρόσληψη τροφής και αυξάνει την κατανάλωση ενέργειας σε κανονικά επίπεδα, επίδραση στην οποία πιστεύεται ότι μεσολαβεί ο υποθάλαμος (δες το ένθεμα). Η καταστολή της όρεξης διατηρείται κατά τη διάρκεια μιας περιόδου τεσσάρων εβδομάδων. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, παρατηρήσαμε ιδιαίτερη απώλεια βάρους στα παχύσαρκα άτομα που συνοδεύθηκε από αλλαγές ανάλογες με απώλεια σωματικού λίπους. Αυτήν την περίοδο, η μόνη επιτυχής θεραπεία για την παχυσαρκία είναι η χειρουργική επέμβαση, αλλά η χρήση της περιορίζεται από τους κινδύνους της εγχείρησης και των επακόλουθων παρενεργειών.

Αλλαγή βάρους στις δύο ομάδες. Οι μπάρες λάθους αντιπροσωπεύουν το τυπικό λάθος από τη μέση τιμή. Οποιαδήποτε διαφορά μαρκάρεται με αστερίσκο είναι στατιστικά σημαντική: ένας αστερίσκος αντιστοιχεί σε σημαντική διαφορά όταν το p<0.05, δύο αστερίσκοι αντιστοιχούν σε σημαντική διαφορά όταν το p< 0.01 Σχηματική εικόνα από την Katie Wynne

Η χειρουργική επέμβαση που αναγκάζει την τροφή να παρακάμψει μέρος του εντερικού σωλήνα, αλλάζει τα επίπεδα κυκλοφορίας των εντερικών ορμονών , συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των επιπέδων oxyntomodulin, το οποίο οδηγεί σε απώλεια όρεξης. Η επιτυχής απώλεια βάρους που παρατηρείται, μετά από τη χειρουργικά προκληθείσα διέγερση της oxyntomodulin, προτείνει ότι η φαρμακευτική θεραπεία με oxyntomodulin για πολλά έτη μπορεί να είναι αποτελεσματική χωρίς τις περιπλοκές που περιορίζουν τη χρήση της χειρουργικής επέμβασης.

Μεγάλες κλινικές δοκιμές απαιτούνται τώρα για να επιβεβαιώσουν τη θεραπευτική δεινότητα της oxyntomodulin κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης περιόδου. Αυτές οι δοκιμές της φάσης ΙΙΙ (δες το ένθεμα) θα περιελάμβαναν τη δοκιμή της αποτελεσματικότητας της ορμόνης σε εκατοντάδες και χιλιάδες εθελοντών για μιά περίοδο αρκετών ετών. Αυτή η μεγάλης κλίμακας έρευνα απαιτείται για να γίνει σίγουρο ότι η θεραπεία θα είναι αποτελεσματική και για να ερευνήσει προσεκτικά για οποιεσδήποτε ασυνήθιστες παρενέργειες που μπορεί να μην είχαν καταγραφεί στις μικρότερες μελέτες. Η εφαρμογή της μεθόδου που χρησιμοποιεί το ίδιο το σώμα για τον έλεγχο του σωματικού βάρους,  μπορεί να είναι μια βιώσιμη μέθοδος αντιμετώπισης της παχυσαρκίας, χωρίς τις σοβαρές παρενέργειες που προκαλούνται από τα ως τώρα εξουσιοδοτημένα φάρμακα. Στο μέλλον, αυτό θα μπορούσε να αποτελεί έναν νέο τρόπο να αντιμετωπιστεί η επιδημία παχυσαρκίας, με το αποτελεσματικό όπλο που παρέχει η oxyntomodulin.

Πηγές

Η έρευνα που περιγράφεται εδώ δημοσιεύθηκε ως:

Wynne K et al. (2005) Subcutaneous Oxyntomodulin Reduces Body Weight in Overweight and Obese Subjects: A Double-Blind, Randomized, Controlled Trial. Diabetes 54: 2390-2395

Wynne K, Park AJ, Small CJ, Meeran K, Ghatei MA, Frost GS, Bloom SR (2006) Oxyntomodulin increases energy expenditure in addition to decreasing energy intake in overweight and obese humans: a randomised controlled trial. International Journal of Obesity 30: 1729-1736. doi:10.1038/sj.ijo.0803344

Τομέας Μεταβολικής Ιατρικής, Ιστοσελίδα του Imperial College London

Διεθνής ομάδα κατά της παχυσαρκίας: www.iotf.org/aboutobesity.asp

Διεθνής ομάδα κατά της παιδικής παχυσαρκίας: www.iotf.org/childhoodobesity.asp

Η σειρά Big Picture του κοινωφελούς διεθνή οργανισμού υγείας (Welcome Trust) παρέχει σε καθηγητές και μαθητές (ηλικίας 16 ετών και άνω) τις τελευταίες πληροφορίες σε αποτελέσματα ερευνών στην βιοιατρική και τις κοινωνικές και ηθικές επεκτάσεις των ερευνών αυτών. Οι πηγές αυτές μπορούν να αποκτηθούν ή να παραγγελθούν ηλεκτρονικά. Ένα πρόσφατο τεύχος του Big Picture για την παχυσαρκία: www.wellcome.ac.uk/node5951.html