Menu - Upper Menu

Languages:
AlbanianBulgarianCatalanCroatianCzechDanishDutchEnglishEstonianFrenchFinnishGalicianGermanGreekHungarianItalianLatvianLithuanianMacedonianMaltesePolishPortugueseRomanianRussianSerbianSlovakSloveneSpanishSwedishTurkishUkrainian
Home » Issue 7 » Co się stanie, jeżeli…..? Strategia mająca sprawić, aby uczniowie niezależnie od wieku zaczęli mówić

Co się stanie, jeżeli…..? Strategia mająca sprawić, aby uczniowie niezależnie od wieku zaczęli mówić

Tłumaczenie Anna Malańska, Bogusław Malański

David Featonby z grupą czterolatków w przedszkolu w Newburn Manor, Wielka Brytania. Odbywa się dyskusja, dlaczego mały balon wpompowuje powietrze do dużego balonu
David Featonby z grupą czterolatków w przedszkolu w Newburn Manor, Wielka Brytania. Odbywa się dyskusja, dlaczego mały balon wpompowuje powietrze do dużego balonu
Dzięki uprzejmości David Featonby

David Featonby, z Wielkie Brytanii, demonstrując proste doświadczenia chce skłonić uczniów do dyskusji.

Często zdarza się, że dyskusja w klasie, dotycząca często ważnych zagadnień, ogranicza się do zaledwie kilku osób. Artykuł dotyka ważnego problemu; jak zachęcić całą klasę do efektywnego naukowego myślenia i dyskusji.

W artykule pokazano nie tylko, jak zachęcić do dyskusji uczniów w różnych grupach wiekowych, ale również jak zaktywizować uczniów, którzy praktycznie nigdy nie biorą udziału w lekcji.

Dodatkowo opisano zastosowanie osiągnięć naukowych różnych kultur oraz systemów edukacyjnych. Daje to czytelnikowi szansę zastosowania opisanych metod w różnych krajach. Nauczyciele, którzy zastosowali opisywanej poniżej metody w czasie swoich lekcji, wyrażają się w samych superlatywach o osiągnięciach uczniów.

Pomysł polega na przeprowadzeniu w klasie prostych doświadczeń, ale często z nieoczekiwanym rezultatem. Taki wynik doświadczenia ma sprowokować uczniów do dyskusji. Czasami doświadczenia te dają rozbieżne wyniki. Innym podejściem jest połączenie uczniów w małe grupy rywalizujące ze sobą w przewidywaniu wyników doświadczeń i objaśniania otrzymywanych wyników. Na koniec organizowany jest konkurs typu quiz. Grupy mają za zadanie osiągnąć wspólny konsensus w znalezieniu odpowiedzi na pytanie, „co się stanie?” na podstawie danych możliwych odpowiedzi. Problem można przedstawić na końcu lub na początku lekcji w czasie całego roku szkolnego. Odpowiedź jest spodziewana w czasie następnej lekcji/tygodniu. Strategia ta okazała się również owocną przy powtarzaniu materiału.

Co się stanie z jajkiem, jeżeli butelka zostanie bardzo szybko wysunięta na lewo? Co stanie się z małym woreczkiem z fasolą, gdy podstawa zostanie szybko przesunięta na lewo? Co się stanie, jeżeli spróbujesz napełnić drugi, prawie pełny kieliszek wodą z pierwszego kieliszka?
Co się stanie z jajkiem, jeżeli butelka zostanie bardzo szybko wysunięta na lewo?
Dzięki uprzejmości David Featonby
Co stanie się z małym woreczkiem z fasolą, gdy podstawa zostanie szybko przesunięta na lewo?
Dzięki uprzejmości David Featonby
Co się stanie, jeżeli spróbujesz napełnić drugi, prawie pełny kieliszek wodą z pierwszego kieliszka?
Dzięki uprzejmości David Featonby
Co się stanie z kijem od szczotki ( podpartym na dwóch końcach), jeżeli zostanie on uderzony innym kijem? Jedna kostka lodu na metalowej patelni, druga w plastikowym pudełku; która z nich szybciej się stopi? Co się stanie z niedźwiadkiem, kiedy ciężarówka uderzy w pudełko?
Co się stanie z kijem od szczotki ( podpartym na dwóch końcach), jeżeli zostanie on uderzony innym kijem?
Dzięki uprzejmości David Featonby
Jedna kostka lodu na metalowej patelni, druga w plastikowym pudełku; która z nich szybciej się stopi?
Dzięki uprzejmości David Featonby
Co się stanie z niedźwiadkiem, kiedy ciężarówka uderzy w pudełko?
Dzięki uprzejmości David Featonby

Młodsi uczniowie mogą pokazywać eksperymenty rodzaju, „co się stanie, gdy…?”, natomiast starsi uczniowie mogą próbować wyjaśniać, to, co się dzieje, zwłaszcza przypadki wymagające głębszego zrozumienia. Takie podejście do nauki dało bardzo dobre wyniki dla uczniów w przedziale wiekowym 5-18 lat. Młodszym dzieciom szczególnie podobały się pomysły do zrealizowania w domu.

Ważne jest, aby zarówno uczniowie i nauczyciele wiedzieli, co się dzieje w czasie doświadczenia, chociaż rozmaite pomysły objaśniające mają swoją dydaktyczna wartość. Doświadczenia nie powinny być zbyt skomplikowane; nauka nie dotyczy przecież magii a jej celem jest obserwacja, poznanie i zrozumienie. Poniższa tabelka przedstawia przykładowe zastosowane doświadczenia. Doświadczenia te dotyczą zjawisk fizycznych, jednak podobną listę można zestawić dla chemii, biologii i innych nauk przyrodniczych.

Niektóre doświadczenia przeznaczone dla starszych uczniów, po odpowiednim uproszczeniu można zastosować w młodszej grupie wiekowej. Mam nadzieję, że pokazane przykłady pomogą czytelnikowi przygotować własne doświadczenia.

Dalszą listę przykładów znajdziesz “tutaj”w1.

Swoimi własnymi pomysłami, wraz z komentarzami proszę się podzielić na stronie Science in Schoolw2.

Przykładowe doświadczenia

Przykłady dla uczniów w wieku lat 5-11 ( przypadki: albo… albo)

Doświadczenie

Pytanie

Odpowiedź

Upuszczanie piłek

Z tej samej wysokości upuść swobodnie piłeczki od golfa i ping-ponga.

Czy piłki upadną na podłogę równocześnie, czy nie?

Tak
Piłki upadną na podłogę równocześnie. Opór powietrza przy niewielkich szybkościach można zaniedbać.

Pływająca pomarańcza

Pomarańcza pływa na powierzchni wody. Obierz ja ze skóry i umieść w naczyniu z wodą.

Czy pomarańcza zatonie?

Tak
Skórka pomarańczy działa jak koło ratunkowe, zwiększa siłę wyporu; pomaga w unoszeniu się pomarańczy na wodzie.

Topiący się lód

Jedną kostkę lodu połóż na metalowej patelni a drugą na plastikowej płytce, np. desce do krojenia.

Czy lód umieszczony na plastikowej płytce stopi się pierwszy?

Nie
Lód na metalowej patelni (metal – dobry przewodnik ciepła) łatwiej pobiera ciepło od patelni potrzebne do stopnienia lodu.

                                                                                           

Przykłady dla uczniów w wieku 11+ (proponowanych jest kilka rozwiązań)

Doświadczenie

Pytanie

Odpowiedź

Winogrona/rodzynki w lemoniadzie

Wrzuć kilka winogron/rodzynek do szklanki z lemoniadą lub inny napój gazowany.

Co się stanie z rodzynkami?
A. Będą unosić się na wodzie.
B. Utoną.
C. Rozpuszczą się.
D. Coś innego.

D.
Na początku winogrona/rodzynki utoną. Następnie pęcherzyki gazu uniosą je do góry. Na powierzchni lemoniady pęcherzyki gazu uniosą się w powietrze i winogrono znowu utonie. Proces ten powtarza się kilka razy.

Piłki do kosza i tenisa

Upuszczone oddzielnie obie piłki odbijają się od podłogi.

Jeżeli położysz piłkę od tenisa na górze piłki od kosza i upuścisz taki zestaw, to, jak wysoko odbije się piłka od tenisa?
A. Odbije się tak samo wysoko, jak poprzednio.
B. Odbije się wyżej niż poprzednio.
C. Prawie w ogóle się nie odbije.
D. Coś innego.

B.
Jeżeli odbijesz piłeczkę przy pomocy rakiety, to piłeczka poleci dalej, jeżeli poruszasz rakietę w kierunku piłki. Podobnie, piłka do kosza po odbiciu porusza się w kierunku piłki od tenisa, zatem piłka od tenisa odbija się wyżej.

Świeca paląca się z obu stron

Przekłuj igłą świecę w połowie, ułóż na podpórkach i doprowadź do równowagi (jak huśtawka). Świeca powinna mieć odsłonięte knoty z obu stron.

Zapal oba końce świecy. Co nastąpi?
A. Koniec świecy, który znalazł się pierwszy na górze, zostanie na górze.
B. Koniec świecy będący na dole, podniesie się do góry.
C. Dolny koniec podnosi się, opada itd.
D. Coś innego.

C.
Gdy dolny koniec się spala, topi się więcej stearyny (wosku) I odpada od świecy. Dolny koniec unosi się. To samo dzieje się z końcem, który teraz znalazł się na dole. Proces powtarza się. Świeca kiwa się, jak dzieci na huśtawce.

Spadająca świeca

Umieść płaską  świecę (stabilna podstawa, np. świeca do podgrzewania potraw) w szklanym słoiku.

Upuść swobodnie naczynie a następnie złap je. Co się stanie z płomieniem świecy?
A. Zniknie.
B. Wydłuży się.
C. Pozostanie taki sam.
D. Coś innego.

A.
Płomień wymaga konwekcji; gorące gazy unoszą się do góry, robiąc miejsce na nową porcję tlenu potrzebnego do palenia. W spadku swobodnym (nieważkość) konwekcja nie zachodzi.

Przykłady dla starszych uczniów

Doświadczenie

Pytanie

Odpowiedź

Cieknąca butelka

Zrób mała dziurkę w dnie butelki. Napełnij butelkę wodą; woda wylatuje przez dziurkę w dnie butelki.

Co się stanie z wypływającą wodą, gdy butelka jest podrzucona do góry i zacznie spadać swobodnie?
A. Nic się nie zmieni.
B. Strumień wody staje się dłuższy, gdy butelka podnosi się do góry i krótszy, gdy butelka spada na dół.
C. Strumień wody przestanie wylatywać w czasie spadania butelki.
D. Coś innego.

C.
W czasie swobodnego spadku woda znajduje się w stanie nieważkości. Przyspieszenie wody w butelce wynosi 10m/s2, niezależnie czy porusza się do dołu czy do góry).

Zaćmienie Marsa

Wpatruj się w centrum czerwonego kółka/dysku umieszczonego na białym tle (możesz wykorzystać do tego prezentację Power Point).

Co się stanie, jeżeli czerwone kółko zostanie usunięte lub zmniejszy znacznie swoje rozmiary?
A. Zobaczysz to samo czerwone kolko, tylko mniejsze.
B. Czerwony dysk uzyska żółtą obwódkę.
C. Czerwone kółko uzyska zieloną obwódkę.
D. Czerwony dysk uzyska cyjanową obwódkę.

D.
Sensory w oku odpowiedzialne za kolor czerwony “męczą się” długim wpatrywaniem. Zatem aktywne pozostają tylko sensory niebieskie I zielone dające razem wrażenie kolory cyjanowego.

Puszka z fasolą

Przywiąż cienki sznurek do metalowej puszki z fasolą (puszka np. 450g). pozostawiając swobodne końce nad i pod puszką. Zawieś puszkę przy pomocy jednego końca sznurka np. na haku, ramie drzwi itp.

Pociągnij gwałtownie za zwisający, swobodny koniec sznurka?
A. Powyżej puszki z fasolą.
B. Poniżej puszki z fasolą.
C. Nic nie można powiedzieć.

B.
Bezwładność fasoli w puszcze opiera się zmianie swojego stanu (spoczynek) powodując zerwanie sznurka poniżej puszki.
Jeżeli ciągnąć by za sznurek powoli, to urwie się on nad puszką, ponieważ ciężar puszki i siła bezwładności razem obciążają tę część sznurka.

Zasoby informacji w sieci

w1 - Obszerną listę proponowanych doświadczeń znajdziesz pod adresem www.scienceonstage2.co.uk

w2 - Czytelnicy proszeni są o podzielenie się swoimi spostrzeżeniami, komentarzami i własnymi pomysłami na forum Science in School: www.scienceinschool.org/forum/whathappens

w3 - Nauka na Scenie jest międzynarodowym festiwalem organizowanym przez EIROforum; publikacje można również znaleźć na łamach Science in School: www.science-on-stage

Recenzja

Przedmioty przyrodnicze nie są łatwe w nauczaniu w szkołach podstawowych i średnich.

W artykule tym, David Featonby przedstawia nauczycielom nową strategię, jak i podaje kilka przykładów, rozbudzania zainteresowania uczniów przedmiotem. Wykonując serię prostych doświadczeń i zadając pytania typu „co się stanie, gdy?” zachęca uczniów do poznawania tajników i zrozumienia  przyrody.

Artykuł ten może być wykorzystany na różne sposoby w procesie kształcenia. Nauczyciele mogą przeprowadzić proponowane doświadczenia, adaptując je odpowiednio do swoich potrzeb. Dodatkowo nauczyciele mogą zaproponować własne doświadczenia.
Vangelis Koltsakis, Grecja

Copyright: attribution Copyright: non-commercial Copyright: share and share alike No endorsement


Return to top of page

Support the print journal

Learn more

Menu - My Account

Science in School e-newsletter